เมรุปราบกบฏบวรเดช
ปีที่สร้าง: พ.ศ. 2476
สถานะปัจจุบัน: รื้อถอนแล้ว (อาคารชั่วคราว)
“เมรุสามัญชนแรกบนท้องสนามหลวง”
ภายหลังเหตุการณ์ปราบกบฏบวรเดช ได้จบลงใน พ.ศ. 2476
ด้วยชัยชนะของฝ่ายคณะราษฎร แต่ก็ทำให้ทหารทั้ง 2 ฝ่ายเสียชีวิตจำนวนมาก
โดยฝ่ายรัฐบาลเสียชีวิตทั้งสิ้น 17 นาย
รัฐบาลจึงมีแผนที่จะจัดการปลงศพทหารและตำรวจในท้องสนามหลวงซึ่งไม่ใช่ธรรมเนียมปฏิบัติมาก่อน
และเมื่อรัฐบาลแสดงความจำนงต้องการใช้พื้นที่ท้องสนามหลวงในการปลงศพและมีการทำหนังสือขอพระบรมราชานุญาตจากรัชกาลที่
7 พระองค์ได้มีการตอบปฏิเสธอย่างแข็งขันโดยทันที
กระนั้นการยืนกรานของคณะราษฎรได้นำมาสู่การประนีประนอมให้มีการก่อสร้างเมรุชั่วคราวขึ้นบริเวณพื้นที่ด้านอนุสาวรีย์ทหารอาสาทางทิศเหนือ
แม้ว่าก่อนหน้านั้นฝ่ายราชสำนักจะพยายามเสนอพื้นที่นอกกำแพงพระนครแทนการเลือกสถานที่จัดดังกล่าวก็ตาม
เหตุการณ์ในครั้งนี้ปฏิเสธไม่ได้เลยว่าเป็นการแสดงออกเพื่อตอบโต้ฝ่ายผู้นิยมระบอบเก่าและราชสำนักอย่างชัดเจน
หลังเหตุการณ์ปราบกบฏที่ถูกมองว่าราชสำนักมีส่วนสนับสนุนไม่มากก็น้อย
ผ่านการช่วงชิงพื้นที่อันศักดิ์สิทธิ์ที่เคยถูกสงวนไว้สำหรับการปลงพระบรมศพและพระศพของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์
นอกจากการใช้พื้นที่สนามหลวงสำหรับงานปลงศพสามัญชนเป็นครั้งแรกแล้ว
รูปแบบสถาปัตยกรรมของอาคารในพิธีก็เป็นการประดิษฐ์ในรูปแบบที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนในอาคารประเภทนี้
จากเดิมที่การเผาศพสามัญชนมักจะทำกันบนกองฟืนที่เรียบง่าย เรียกว่า
เชิงตะกอน ส่วนผู้มีฐานะอาจอยู่ในลักษณะเมรุผ้า
แต่เมรุเผาศพคนธรรมดาสามัญบนท้องสนามหลวงคราวนี้กลับมีขนาดใหญ่และถูกสร้างขึ้นด้วย
“สถาปัตยกรรมแบบทันสมัย”
ทั้งยังแสดงออกถึงการปฏิเสธระบบสัญลักษณ์ฐานานุศักดิ์เช่นเครื่องยอดในงานพระเมรุด้วยการเลือกใช้ธงชาติเป็นยอดเหนืออาคารรูปทรงเรียบเกลี้ยง
ที่ศูนย์กลางอาคารเป็นพานรัฐธรรมนูญที่มีการตั้งโลงศพผู้เสียชีวิตรายรอบ
ภายหลังจากงานเสร็จสิ้นลงอัฐิของผู้เสียชีวิตทั้งหมดส่วนหนึ่งจะได้รับการบรรจุในอนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ
หรือ อนุสาวรีย์ปราบกบฏ ณ หลักสี่ เขตบางเขน
อันเป็นสถานที่ที่รัฐบาลคณะราษฎรมีชัยชนะเหนือกลุ่มกบฏหรือคณะกู้บ้านกู้เมือง
อ้างอิง:
- ชาตรี ประกิตนนทการ. การเมือง และสังคมในศิลปสถาปัตยกรรม สยามสมัย
ไทยประยุกต์ ชาตินิยม. กรุงเทพฯ: มติชน, 2550.
- ศรัญญู เทพสงเคราะห์. ราษฎรธิปไตย การเมือง อำนาจและทรงจำของ (คณะ)
ราษฎร. กรุงเทพฯ: มติชน, 2563.
- ณัฐพล ใจจริง. กบฏบวรเดช: เบื้องแรกปฏิปักษ์ปฏิวัติสยาม 2475.
กรุงเทพฯ: มติชน, 2559.
ที่มาภาพ :
ภาพที่ 1 - 4 พิพิธภัณฑ์พระยาพหลฯ ศูนย์การทหารปืนใหญ่ ลพบุรี