โรงภาพยนตร์ศาลาเฉลิมไทย
ผู้ออกแบบ: หมิว (จิตรเสน) อภัยวงศ์ และ ศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา
ปีที่สร้าง: พ.ศ. 2483 – 2492
สถานะปัจจุบัน: รื้อถอนใน พ.ศ. 2532
“โรงมหรสพอันทรงคุณค่า
หัวแหวนของกลุ่มอาคารถนนราชดำเนินกลางที่ถูกรื้อทิ้ง”
ศาลาเฉลิมไทย เป็นหนึ่งในกลุ่มอาคารถนนราชดำเนินกลาง
ตั้งอยู่บริเวณหัวมุมทิศตะวันออก ตรงข้ามสะพานผ่านฟ้าลีลาศ
ถูกสร้างให้เป็นโรงมหรสพที่มีมาตรฐานสากลตามนโยบายเศรษฐกิจ สังคม
และวัฒนธรรม ของรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ถือเป็นอาคารหลังท้ายๆ
ของกลุ่มอาคารถนนราชดำเนินกลางที่สร้างเสร็จสมบูรณ์
ซึ่งภายหลังการสิ้นสุดของสงครามโลกครั้งที่ 2
อาคารหลังนี้ยังถือเป็นอาคารที่มีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ภาพยนตร์
การ์ตูน และละครเวทีของไทย ตลอดจนเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ 14 ตุลาคม
พ.ศ. 2516
อาคารเริ่มก่อสร้างตั้งแต่ พ.ศ. 2483
แต่ถูกชะลอในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2
ในขณะนั้นอาคารยังมีเฉพาะโครงสร้างคอนกรีต
จึงถูกใช้เป็นโกดังเก็บวัสดุของทางราชการ
จนกระทั่งการกลับขึ้นสู่ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ใน
พ.ศ. 2490 อาคารจึงถูกสร้างต่อจนแล้วเสร็จ
และทำพิธีเปิดอย่างเป็นทางการครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ.
2492 ผู้ออกแบบคือ หมิว (จิตรเสน) อภัยวงศ์
สถาปนิกประจำสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์
ผู้ออกแบบตกแต่งภายในคือ ศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา อาจารย์
คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
และมีผู้รับเหมาก่อสร้างคือ บริษัท คริสเตียนี แอนด์ นีลเส็นส์
หลังการเปิดใช้งานถือว่าศาลาเฉลิมไทยเป็นโรงมหรสพที่ทันสมัยที่สุดแห่งหนึ่งในเวลานั้น
ประกอบด้วย 1,200 ที่นั่ง แบ่งเป็น 2 ชั้น เวทีมีกรอบหน้า
มีรางเลื่อนสำหรับงานฉาก และมีระบบไฮดรอลิกสำหรับเวที
ซึ่งทำให้การเปลี่ยนฉากมีความรวดเร็ว
ภายในโรงมหรสพมีการบุวัสดุกันเสียงและการสั่นสะเทือน
อย่างไรก็ตามมีการปรับรูปแบบอาคารเป็นโรงภาพยนตร์ใน พ.ศ. 2496
รูปแบบสถาปัตยกรรมของศาลาเฉลิมไทยมีความสอดคล้องกับอาคารอื่นๆ
ที่ตั้งอยู่บนถนนราชดำเนินกลาง คือเป็นสถาปัตยกรรมแบบอาร์ตเดโค
โครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก มีผนังพาราเปต ตกแต่งด้วยครีบตั้ง
และฉาบปูนสลัด ผังอาคารล้อไปกับหัวมุมถนน
ออกแบบเป็นมุขโค้งสำหรับทางเข้า มีกันสาดโค้งขนาดใหญ่
เหนือกันสาดเป็นช่องเปิดกระจกกว้าง
รับกับแนวเสาอิงที่มีการประดิษฐ์หัวเสาเป็นบัวแวงแบบไทย
ต่อจากมุขทางเข้าเป็นส่วนโถง และโรงมหรสพ
ซึ่งตกแต่งด้วยครีบตั้งแบบอาร์ตเดโค
เนื่องจากตำแหน่งที่ตั้งของศาลาเฉลิมไทยอยู่ด้านหน้าวัดราชนัดดารามและโลหะปราสาท
จึงถูกบางฝ่ายมองว่าเป็นการบดบังทัศนียภาพของวัด
กระทั่งคณะรัฐมนตรีในรัฐบาลพลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ
มีมติให้รื้อศาลาเฉลิมไทย เมื่อวันที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2532
แม้จะมีเสียงคัดค้านจากอีกหลายฝ่ายก็ตาม โดยศาลาเฉลิมไทยได้ฉายเรื่อง
"เพราะฉันรักเธอ" เป็นภาพยนตร์เรื่องสุดท้าย
ปัจจุบันพื้นที่บริเวณศาลาเฉลิมไทย
เป็นที่ตั้งของลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์และพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
รัชกาลที่ 3
อ้างอิง:
- สมชาติ จึงสิริอารักษ์. สถาปัตยกรรมศิวิไลซ์แห่งชาติ:
เส้นทางโหยหาของญี่ปุ่นและสยามช่วงกลางศตวรรษที่ 19 ถึงกลางศตวรรษที่
20. กรุงเทพฯ: สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์, 2563.
- ศิลปวัฒนธรรม. วาทะ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ เมื่อทุบ “ศาลาเฉลิมไทย” มอง
“สถาปัตยกรรมคณะราษฎร” ต่ำทราม. (ออนไลน์) 2565.เข้าถึงได้จาก
https://www.silpa-mag.com/quotes-in-history/article_44981
- Wikipedia. ศาลาเฉลิมไทย. (ออนไลน์) 2565.
เข้าถึงได้จากhttps://th.wikipedia.org/ศาลาเฉลิมไทย
ที่มาภาพ :
ภาพที่ 1
http://topicstock.pantip.com/isolate/topicstock/2011/02/M10210049/M10210049.html,
ภาพที่ 2
https://www.flickr.com/photos/92802067@N07/albums/72157632672791780
ถ่ายโดย Mike Law, ภาพที่ 3 University of Wisconsin-Milwaukee
Libraries ถ่ายโดย Harrison Forman, ภาพที่ 4 jackonflickr, United
States ถ่ายโดย Michael Wolgensinger